PRZEWODNIK PO NOWEJ HUCIE

DWORY

 

  

  

  

   

   

   

DWÓR W BRANICACH

Nazwa Branice pojawia się w dokumentach pisanych w 1250 roku. Wtedy książę Bolesław Wstydliwy przyznał wojewodzie krakowskiemu Klemensowi prawo do połowu bobrów w Ruszczy, Branicach i Brzegach. Od tego czasu, do XVIII w. historia okolicy związana jest z rodem Branickich herbu Gryf. Zachowała się ich renesansowa rezydencja w formie wieży z XVII w. Klasycystyczny dwór został zbudowany przez rodzinę Badenich, kolejnych właścicieli Branic. Obecnie teren jest własnością Muzeum Archeologicznego w Krakowie.

Renesansowa rezydencja Branickich (tzw. lamus)

Budowla o walorach obronnych była główną i reprezentacyjną rezydencją Branickich. Jej zręby pochodzą zapewne z początków XVI w. Pełniła wówczas rolę wieży obronno-mieszkalnej. Dzisiejszy kształt uzyskała ok. 1603 r., po dobudowaniu sieni do pierwotnego budynku z jednym wnętrzem. Rozbudowę rezydencji przypisuje się Janowi Branickiemu (†1611 r.), staroście niepołomickiemu, łowczemu krakowskiemu, kasztelanowi bieckiemu i żarnowieckiemu. Modernizacji siedziby rodowej dokonał warsztat Santi Gucciego (artysta jest m.in. autorem nagrobków króla Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki w Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu).

 
Budowlę wzniesiono na planie prostokąta (ok. 12 m x 10 m). Wieża ma trójdzielne piwnice, sklepione kolebkowo. Na parterze wzniesionym z cegieł w układzie polskim, znajduje się sień ze schodami na piętro oraz duża izba nakryta sklepieniem kolebkowym z lunetami. Podobny układ dwudzielny występuje na piętrze, przykrytym belkowanym, drewnianym stropem. Dach budowli określa się jako pogrążony lub koszowy (tzn. taki, w którym części zewnętrzne są umieszczone wyżej niż część środkowa). Jest on osłonięty attyką z arkadami i grzebieniem krenelażowym, czyli charakterystycznym, zębatym zwieńczeniem muru obronnego. Woda deszczowa odprowadzona jest na zewnątrz przez rzygacz. Elewację zdobi, typowe dla Renesansu, sgraffitowe boniowanie, które ma imitować mur z naturalnego kamienia. Technika sgraffito polega na nałożeniu kolejno dwóch różnobarwnych warstw tynku a następnie wydrapaniu warstwy zewnętrznej. W ten sposób powstał żółto-szary wzór. Do rezydencji przylegał włoski ogród geometryczny.

 
Kunszt dłuta artystów skupionych wokół Santi Gucciego ujawnia późnorenesansowy wystrój sali na piętrze, zwłaszcza rzeźbiony kominek z wapienia pińczowskiego. Węgary obramienia stanowią pilastry herbowe na zwierzęcych szponiastych łapach. Dźwigają one na głowach woluty kapiteli jońskich, na których spoczywa belkowanie, ozdobione gzymsem i kartuszem herbowym. Pole kartusza wypełniają przedstawienia pięciu herbów: w górze Jastrzębiec i Nowina, w dole Gozdawa i Pobóg. W środku jest mniejsza tarcza z herbem Sulima. Bogato dekorowana jest również nadstawa kominka. Jej środek zajmuje drugi kartusz herbowy z wyobrażeniem herbów Kotwicz, Gryf i Zabawa. Wokół tarczy widnieją litery, które czytamy: Ioannes de Ruszcza Branicki, Castellanus Zarnowiensis, Capitaneus Niepolomicensis (Jan z Ruszczy Branicki, kasztelan żarnowiecki i starosta niepołomicki). Nad nimi znajdują się klejnoty herbowe. Mistrzowsko wykonany jest również portal (obramowanie drzwi wejściowych). Jego gzyms zdobią liście akantu i ślimacznica. Kartusz herbowy umieszczony na środku gzymsu przedstawia herb Branic – Gryf.
 
Klasycystyczny dwór Badenich

Ostatni z rodu Branickich - Jan Klemens zmarł w 1771 r. nie zostawiwszy męskich potomków. Po trzecim rozbiorze Polski (1795 r.) Branice i Ruszczę nabył szambelan króla Stanisława Augusta, Marcin Badani - poseł na sejm czteroletni, senator i wojewoda w Królestwie Kongresowym. W Branicach urodził się Michał Badeni (ukończył Szkołę Inżynierii i Artylerii), który był dowódcą 1 Pułku Jazdy Krakowskiej w dobie powstania listopadowego (odznaczony krzyżem Virtuti Militari).

 
Klasycystyczny dwór murowany rodziny Badenich został wzniesiony na przełomie XVIII i XIX wieku. Jest to parterowa budowla murowana w układzie dwutraktowym. Od strony południowej przytyka portyk kolumnowy, a od północy ryzalit. Dwór jest przykryty wysokim dachem czterospadowym. We wnętrzu znajdują się trzy klasycystyczne kominki. Przed frontem budynku był dziedziniec wjazdowy, po obu bokach którego, prostopadle do dworu, były usytuowane dwie oficyny. Istniały one do lat 60-tych XX wieku. Zdewastowany budynek, staraniem Muzeum, został odbudowany w drugiej połowie lat 80-tych XX w. Ma w nim siedzibę Oddział Muzeum Archeologicznego w Nowej Hucie. W XIX w. przeprojektowano również park przylegający do dworu, nadając mu formę parku swobodnego w odmianie arkadyjskiej. Układ swobodny z pewnymi zmianami utrzymał się do dziś.


Położenie: ok. 18 km od Rynku Głównego m. Krakowa


Wyświetl większą mapę

    

    

    

 

Copyright © & Powered by Ecotravel.pl